Debaty sejmoweXI Kadencja

Interpelacja w sprawie realizacji zadań przez archiwa państwowe

   Archiwa państwowe wykonują ustawowe zadania w zakresie gromadzenia, przechowywania, opracowywania i udostępniania materiałów archiwalnych. Sprawują też nadzór nad dokumentacją w archiwach zakładowych jednostek organizacyjnych (urzędy administracji państwowej i samorządowej, sądy i prokuratury, banki, zakłady przemysłowe, zakłady ubezpieczeń społecznych, instytucje naukowe i kulturalne).    Aby te ustawowe zadania mogły być w pełni realizowane, niezbędne jest zapewnienie właściwych warunków funkcjonowania archiwów. Niewielkie środki, jakie w minionych latach przeznaczane były na modernizację i zakupy wyposażenia, spowodowały, że baza magazynowa i stan techniczny archiwów daleki jest od potrzeb i wymagań współczesności, co m.in. wyraża się niedoborem powierzchni magazynowej, sięgającym 50% przechowywanego zasobu archiwalnego oraz znaczną dekapitalizacją majątku trwałego, nie wspominając o jego nowoczesności.    W zależności od decyzji rządu zadania te można przedstawić w formie strategicznego rządowego programu rozwoju archiwów - co po raz drugi postuluje sejmowa Komisja Edukacji, Nauki i Młodzieży - określającego w kilkuletniej perspektywie plan finansowania archiwów, rozwoju kadry, bazy lokalowej i materialno-technicznej. Drugą drogą, wydaje się, że bardziej realną, jest systematyczne wykonywanie zadań modernizacyjnych, ujętych w programie Naczelnej Dyrekcji Archiwów Państwowych przez odpowiednie, coroczne zapewnienie środków budżetowych przewidzianych na ten cel. Droga ta niesie jednak znaczne ryzyko, gdyż wymaga corocznych starań, a nawet bojów o środki zapewniające wykonanie zadań danego roku. Dlatego konieczne jest przyjęcie zasady, że dotacje budżetowe dla archiwów państwowych w kolejnych latach nie są zmniejszane, a ulegają stopniowemu zwiększeniu. W przeciwnym razie nie będzie możliwe planowe realizowanie programu modernizacji archiwów, pozytywnie zaopiniowanego przez sejmową Komisję Edukacji, Nauki i Młodzieży.    Podstawę do takich obaw mogą stanowić wstępne wskaźniki budżetu na rok 2000, przewidujące zmniejszenie wydatków majątkowych archiwów państwowych (na modernizację, remonty i inwestycje) do poziomu 38,6% nakładów roku 1999. Tak radykalne ograniczenie środków musi spowodować przerwanie części zadań modernizacyjnych w toku oraz przygotowanych do realizacji. W ramach tej sumy zapewnione by zostały również środki na kontynuację procesu komputeryzacji archiwów, wymiany regałów na kompaktowe (przesuwane) w celu zwiększenia pojemności magazynów, zakup sprzętu do mikrofilmowania zasobu archiwalnego i wykonania kopii mikrofilmów otrzymanych z Instytutu Hoovera i Radia Wolna Europa, na które oczekuje środowisko akademickie.    Konieczne jest również uwzględnienie w budżecie na 2000 r. dodatkowych środków w kwocie 2300 tys. zł na wydatki związane z nadzorem nad archiwami samorządowymi i przejmowaniem akt zlikwidowanych lub przekształconych urzędów. W przeciwnym razie zajdzie konieczność wstrzymania procesu przejmowania akt, związanego z wykonywaniem reformy administracyjnej i samorządowej kraju.    Odrębną, niezwykle bolesną sprawą w środowisku archiwalnym są płace pracowników. Na tym odcinku nie odnotowano w ostatnich latach żadnego postępu, a wręcz odwrotnie, nastąpiło relatywne pogorszenie warunków płacowych archiwistów w ramach sfery budżetowej.    Zważywszy, że sprawne funkcjonowanie archiwów jest ważnym ogniwem systemu zarządzania w państwie i jednostkach samorządowych, a także musi zapewnić szybkie i kompetentne zaspokajanie prawnych interesów obywateli m.in. socjalnych, własnościowych, reprywatyzacyjnych oraz wynikających z nowej ustawy emerytalnej i ustawy o świadczeniach dla osób deportowanych przez III Rzeszę i ZSRR, podjęte zostaną działania w celu zapewnienia niezbędnych środków umożliwiających w roku przyszłym:    - poprawę sytuacji ekonomicznej pracowników archiwów,    - ulepszenie bazy lokalowej i zwiększenie jej powierzchni (modernizacja, adaptacja i remonty magazynów, wyposażenie nowo oddawanych pomieszczeń),    - modernizację zużytego technicznie wyposażenia archiwów,    - przyspieszenie procesu komputeryzacji archiwów i szerokie włączenie ich w rozległe sieci komputerowe i obsługę użytkowników,    - instalację systemów przeciwpożarowych i antywłamaniowych, co wobec nasilających się włamań do archiwów jest szczególnie pilne,    - przejęcie materiałów archiwalnych pozostałych po urzędach i instytucjach zlikwidowanych: przekształconych w wyniku reformy administracyjnej kraju oraz materiałów archiwalnych mających więcej niż 25 lat,    - objęcie nadzorem archiwalnym jednostek samorządowych oraz wykonywanie systematycznej kontroli,    - usprawnienie obsługi użytkowników archiwów i osób zlecających kwerendy, dotyczące m.in. uregulowań własnościowych, reprywatyzacji, odszkodowań z tytułu represji i pracy przymusowej, ubezpieczeń społecznych, spraw socjalnych, genealogiczne i inne,    - przyspieszenie procesu mikrofilmowania zabezpieczającego zasobu archiwalnego,    - zwiększenie działań konserwatorskich, związanych zwłaszcza z problemem kwaśnego papieru,    - kontynuowanie współpracy międzynarodowej w zakresie zabezpieczania, ochrony przed utratą i pozyskiwania z zagranicy archiwaliów dotyczących dziejów Polski i Polaków, zwłaszcza z ośrodków polonijnych.    W związku z powyższym oczekuję odpowiedzi na następujące pytania:    1. W jakim czasie archiwa państwowe będą miały stworzone warunki ekonomiczne do realizacji nakreślonych zadań?    2. Kiedy zostaną spełnione postulaty płacowe pracowników tych jednostek państwowych?    3. Czy słuszne jest przekazanie archiwów państwowych w gestię Ministerstwa Kultury i Sztuki?    Z poważaniem    Poseł Jan Zaciura    Warszawa, dnia 18 października 1999 r.