Debaty sejmoweXI Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie przeludnienia w polskich zakładach karnych i aresztach śledczych

   Szanowny Panie Marszałku! Odpowiadając na pismo pana marszałka nr SPS-0202-6441/01 z dnia 27 kwietnia 2001 r., przedstawiam stanowisko odnośnie do pytań zawartych w interpelacji z 20 kwietnia br. pani poseł Renaty Szynalskiej.    Czy pan minister zdaje sobie sprawę z tego, iż dalszy wzrost zaludnienia w polskich zakładach karnych, którego wskaźnik od września 2000 r. wzrósł z 0,3 do 13,5%, i coraz mniejsze nakłady finansowe ze strony budżetu państwa na system penitencjarny w Polsce doprowadzi do wybuchu niekontrolowanych buntów i zamieszek osadzonych w więzieniach i aresztach śledczych, jak miało to obecnie miejsce w Turcji?    Zakłady karne i areszty śledcze nie mogą odmówić przyjęcia osoby tymczasowo aresztowanej lub skazanej prawomocnym wyrokiem sądowym, pomimo przekroczenia ogólnej ich pojemności. Wybuch agresji może zdarzyć się niezależnie od liczby osadzonych i warunków socjalno-bytowych w więzieniu. Służba Więzienna dysponuje odpowiednimi umiejętnościami i środkami, które pozwalają rozładować ewentualne zagrożenia. Więziennictwo jest przygotowane na destrukcyjne działania ze strony osadzonych, bez względu na przyczyny ich zaistnienia.    Sytuacja w polskich więzieniach jest zdecydowanie odmienna niż w więzieniach w Turcji. Obecnie nia ma zagrożeń dla porządku i bezpieczeństwa jednostek penitencjarnych i nie przewiduje się ich w najbliższym czasie, o ile niektórzy politycy nie będą sugerować ich wystąpienia.    Czy pan minister jest świadom, że dalsze umieszczanie więźniów w przepełnionych celach zakładów karnych, mając na uwadze, iż do końca 2001 r. czeka jeszcze około 25 000 osób na wykonanie kary, przeczy art. 41 ust. 4 Konstytucji RP mówiącemu, iż każdy pozbawiony wolności powinien być traktowany w sposób humanitarny?    Obecnie na wykonanie kary oczekuje nie 25 tys., lecz 22 739 osób, a terminem wykonania nie jest koniec 2001 r. Jest on dla każdego przypadku ustalany odrębnie.    Podstawowym aktem prawnym regulującym wykonywanie kary pozbawienia wolności jest obowiązujący od 1998 r. Kodeks karny wykonawczy. Uregulowania w nim zawarte wynikają z powszechnie uznawanych wartości ogólnoludzkich, znajdujących odzwierciedlenie w takich dokumentach międzynarodowych, jak: Powszechna Deklaracja Praw Człowieka, Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych, Wzorcowe Reguły Minimum Postępowania z Więźniami oraz Europejskie Reguły Więzienne.    Obecnie obowiązujące przepisy Kodeksu karnego wykonawczego gwarantują podmiotowe prawa osób pozbawionych wolności poprzez realizację obowiązujących w polskim systemie penitencjarnym zasad, m.in. zasady humanitaryzmu. Zwiększenie liczby osadzonych oraz związane z tym pogorszenie warunków bytowych niewątpliwie wpływa na jakość prowadzonych oddziaływań penitencjarnych, jednak nie powoduje ich zaniechania, a tym bardziej niehumanitarnego traktowania tymczasowo aresztowanych i skazanych.    Czy panu ministrowi i rządowi RP wiadomo, iż dalsze coraz mniejsze partycypowanie budżetu państwa w finansowaniu bezpieczeństwa publicznego, w tym służb penitencjarnych, nie przyczyni się do rozwoju rządowego programu poprawy bezpieczeństwa publicznego, w tym budowy zakładów karnych, a jedynie do wzrostu przestępczości w kraju i utraty przez to zaufania społeczeństwa do rządu RP?    Niewystarczający - w stosunku do rzeczywistych potrzeb - poziom finansowania więziennictwa w ostatnich latach powoduje, iż nie jest ono w stanie przeciwdziałać dekapitalizacji majątku trwałego, wprowadzać w odpowiedniej ilości nieodzowny sprzęt i wyposażenie, a także realizować niektóre podstawowe uprawnienia socjalno-bytowe osadzonych.    Sytuacja w tym zakresie jest szczególnie trudna w roku bieżącym, ponieważ zarówno na pozapłacowe wydatki bieżące więziennictwa, jak i wydatki majątkowe w 2001 r. przyznane zostały środki niewystarczające, realnie niższe niż w 2000 r. W związku z tym podstawowym kierunkiem działalności bieżącej więziennictwa w 2001 r. jest dążenie do zabezpieczenia najbardziej niezbędnych potrzeb, a w działalności inwestycyjnej kontynuacja tylko niektórych zadań rozpoczętych w latach ubiegłych.    Główne wysiłki podejmowane przez Służbę Więzienną w 2001 r. koncentrują się na utrzymaniu bezpieczeństwa w zakładach karnych i aresztach śledczych, a także na zapewnieniu osadzonym wyżywienia, łóżek, materacy oraz koców do spania. ogrzania pomieszczeń i w miarę możliwości zakupu odzieży, bielizny, obuwia, środków higieny oraz podstawowego katalogu leków medycznych.    Podstawowym warunkiem poprawy pozostaje dostosowanie zatwierdzanych dla więzienncitwa na kolejne lata planów wydatków budżetowych do wysokości zgłaszanych potrzeb, będących wynikiem kształtowania się faktycznego poziomu zaludnienia jednostek penitencjarnych, cen usług i towarów oraz realizowania uprawnień osadzonych, wynikających z obowiązujących przepisów prawa.    Czy pan minister i rząd RP zgadzają się z pomysłem, by likwidowane jednostki wojskowe przeznaczać i modernizować na zakłady karne i areszty śledcze niż budować je od podstaw, biorąc pod uwagę coraz mniejsze partycypowanie budżetu państwa w finansowaniu służb penitencjarnych?    Mając na względzie przeludnienie zakładów karnych i aresztów śledczych, w Centralnym Zarządzie Służby Więziennej opracowano program pozyskiwania nowych miejsc zakwaterowania. W dokumencie tym przedstawiono propozycję zwiększenia bazy mieszkalnej w latach 2001-2002, w 4 etapach, o 20 000 miejsc. Przystąpienie do realizacji powyższych zamierzeń uwarunkowane jest przyznaniem, jeszcze w 2001 r., dodatkowych środków finansowych na działalność inwestycyjno-remontową. Przeprowadzona analiza kosztów wykazała, że właśnie ww. propozycje powinny być w pierwszej kolejności realizowane.    Z przejmowaniem obiektów wojskowych, a następnie ich adaptacją na potrzeby Służby Więziennej, wiążą się dwa istotne problemy:    - brak środków finansowych potrzebnych do przebudowy budynków koszarowych na pawilony mieszkalne dla osadzonych oraz do wykonania układów funkcjonalnych jednostek penitencjarnych. Spełnienie wszystkich wymogów związanych z dostosowaniem jednostki wojskowej do potrzeb zakładu karnego typu zamkniętego to wydatek rzędu 20-30 mln zł,    - brak etatów niezbędnych do uruchomienia nowych zakładów karnych i aresztów śledczych.    Czy panu ministrowi wiadomo, iż występujący w polskich zakładach karnych tłok i zaludnienie, wywołujące wśród osadzonych nie tylko napięcia i agresje, ale i wypadki nadzwyczajne, tzn. znęcanie się nad współwięźniami, pobicia i gwałty, przeczy art. 109 Kodeksu karnego wykonawczego mówiącemu, iż to administracja zakładu karnego ma obowiązek podejmowania odpowiednich działań w celu zapewnienia skazanemu bezpieczeństwa w czasie odbywania kary?    W art. 108 K.k.w. nałożono na administrację jednostek penitencjarnych obowiązek podejmowania odpowiednich działań, mających na celu zapewnienie osadzonym bezpieczeństwa osobistego. W § 11 ust. 1 rozporządzenia ministra sprawiedliwości z dnia 12 sierpnia 1998 r. w sprawie regulaminu wykonywania kary pozbawienia wolności oraz w § 14 ust. 1 rozporządzenia ministra sprawiedliwości z dnia 12 sierpnia 1998 r. w sprawie regulaminu wykonywania tymczasowego aresztowania nałożono na administrację obowiązek informowania skazanego i tymczasowo aresztowanego o możliwości wystąpienia w czasie pobytu w zakładzie karnym zagrożeń dla jego bezpieczeństwa osobistego oraz zetknięcia się z przejawami negatywnych zachowań charakterystycznych dla środowisk przestępczych. Ponadto oba regulaminy nakładają na osadzonych obowiązek unikania zagrożeń oraz niezwłocznego informowania przełożonych o zagrożeniach dla bezpieczeństwa osobistego oraz o zagrożeniach bezpieczeństwa innych osadzonych.    W 2001 r. rzeczywiście odnotowano wzrost liczby zgwałceń i znęcania się nad współosadzonymi, bójek i pobić oraz samouszkodzeń. Do podstawowych przyczyn takiego stanu rzeczy należy zaliczyć wzrastające przeludnienie jednostek penitencjarnych, znaczną rotację osadzonych, względy podkulturowe, wzrost agresywnych zachowań osadzonych, zwłaszcza młodocianych przebywających w aresztach śledczych, oraz nadmierne obciążenie obowiązkami funkcjonariuszy, zwłaszcza pozostających w bezpośrednim kontakcie z osadzonymi.    W perspektywie dalszego wzrostu zaludnienia więziennictwo kładzie nacisk na doskonalenie metod rozpoznawania nastrojów i zamiarów osadzonych oraz zapobieganie powstawaniu nadzwyczajnych wypadków, tak aby w sposób bardziej skuteczny zapewnić bezpieczeństwo osobiste osadzonym.    Czy pan minister i rząd RP uznają za stosowne i konieczne wprowadzenie zmian w prawie karnym, umożliwiających zlikwidowanie problemu przeludnienia w zakładach karnych i aresztach śledczych, np. przez likwidację kary pozbawienia wolności dla osób niepłacących alimentów?    Obecnie nie są prowadzone prace legislacyjne mające na celu likwidację kary pozbawienia wolności dla osób niepłacących alimentów.    Niezależnie od trudnej sytuacji w zakładach karnych i aresztach śledczych rząd nie zamierza wycofywać się z zaostrzenia polityki karnej, gdyż takie ewentualne wycofanie się mogłoby zostać odebrane jako oznaka słabości państwa.    Z poważaniem    Podsekretarz stanu    Wojciech Jasiński    Warszawa, dnia 29 maja 2001 r.