Debaty sejmoweXI Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie zwrotu gminom kosztów poniesionych w związku z niedoszacowaniem przez MEN subwencji oświatowej w 2000 r. na przykładzie gminy Włodawa w woj. lubelskim

   Szanowny Panie Marszałku! Nawiązując do interpelacji pana posła Zbigniewa Janowskiego z dnia 12 marca br. w sprawie zwrotu gminom kosztów poniesionych w związku z niedoszacowaniem subwencji oświatowej w 2000 r. (SPS-0202-6040/01), uprzejmie informuję, co następuje.    Przyjęta w ustawie budżetowej na rok 2000 część oświatowa subwencji ogólnej wyniosła ogółem 19 277 285 000 zł. Część oświatowa subwencji ogólnej na 2000 r. dla poszczególnych jednostek samorządu terytorialnego została naliczona na podstawie:    - uchwalonej przez parlament Rzeczypospolitej ustawy budżetowej na rok 2000 (DzU nr 7, poz. 85),    - rozporządzenia ministra edukacji narodowej z dnia 16 grudnia 1999 r. w sprawie zasad podziału części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego (DzU nr 111, poz. 1284 oraz z 2000 r. nr 6, poz. 74);    - danych statystycznych GUS na rok szkolny 1999/2000.    Wraz z przejęciem przez samorządy odpowiedzialności za realizowanie zadań oświatowych wprowadzono algorytm mający na celu przezwyciężenie częstokroć uznaniowego, historycznie ukształtowanego rozdziału środków. Algorytm zobiektywizował metody alokacji środków na oświatę dla jednostek samorządu terytorialnego, niemniej nie mógł prowadzić do realizacji zasady ˝pieniądz idzie za uczniem˝ w tym sensie, że wysokość subwencji oświatowej zależy wyłącznie od liczby uczniów.    Uprzejmie informuję, że w 2000 r. część oświatowa subwencji ogólnej po raz pierwszy jest naliczana wyłącznie na podstawie liczby uczniów. Zasada ˝pieniądz idzie za uczniem˝ jest wprowadzona przez stosowanie ˝ucznia przeliczeniowego˝. Oznacza to przyjęcie zróżnicowanych wag dla wybranych grup uczniów i wybranych typów szkół w celu określenia uzasadnionych zwiększonych potrzeb oświatowych. Kwota subwencji oświatowej na ucznia przeliczeniowego stanowi finansowy standard A podziału subwencji i jest swoistym kalkulacyjnym bonem oświatowym na ucznia.    W tej sytuacji poszczególne jednostki samorządu terytorialnego winny ocenić rozmiar zadań oświatowych realizowanych w roku szkolnym 1999/2000 w odniesieniu do roku szkolnego 1998/1999. W przypadku zmniejszenia się liczby uczniów należało oczekiwać adekwatnego zmniejszenia subwencji oświatowej.    Natomiast wstępne kwoty części oświatowej subwencji ogólnej dla poszczególnych jednostek samorządu terytorialnego na rok 2001 naliczone zostały zgodnie z zasadami przyjętymi w projekcie rozporządzenia ministra edukacji narodowej w sprawie zasad podziału części oświatowej subwencji ogólnej określającymi sposób podziału planowanej łącznej kwoty części oświatowej subwencji ogólnej na 2001 r. (po odliczeniu 1% rezerwy) dla poszczególnych gmin, powiatów i województw samorządowych oraz na podstawie danych wykazanych w sprawozdaniach statystycznych GUS za rok szkolny 1999/2000.    Uprzejmie informuję pana marszałka, że kwoty ostateczne części oświatowej subwencji ogólnej dla poszczególnych jednostek samorządu terytorialnego w 2001 r. naliczone zostały na podstawie:    - uchwalonej przez parlament Rzeczypospolitej Polskiej ustawy budżetowej na rok 2001 (DzU nr 21, poz. 246),    - rozporządzenia ministra edukacji narodowej z dnia 29 grudnia 2000 r. w sprawie zasad podziału części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego (DzU nr 122, poz. 1330, z późn. zm.),    - na podstawie bazy danych statystycznych GUS na rok szkolny 2000/2001,    - wykazu zadań szkolnych i pozaszkolnych zweryfikowanych i potwierdzonych przez daną jednostkę samorządu terytorialnego.    Część oświatowa subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego na 2001 r. została określona w wysokości ogólnej 21 383 000 tys. zł. Natomiast o wysokości przyznanej ostatecznej kwoty części oświatowej subwencji ogólnej na rok 2001 jednostki samorządu terytorialnego zostały poinformowane przez ministra finansów.    Rozporządzenie z dnia 29 grudnia 2000 r. utrzymuje zasadę, że ˝pieniądz idzie za uczniem˝. Oznacza to naliczenie subwencji na podstawie liczby uczniów uczęszczających do placówek prowadzonych bądź dotowanych przez poszczególne gminy, powiaty i województwa samorządowe. W celu precyzyjnego mierzenia skali zadań oświatowych i dostosowania do nich subwencji rozporządzenie stosuje zróżnicowane wagi dla wybranych grup uczniów i wybranych grup szkół.    Finansowy standard podziału subwencji (oznaczony A w rozporządzeniu) otrzymujemy, dzieląc kwotę ogólną subwencji SO przez przeliczeniową liczbę uczniów/słuchaczy/wychowanków. Zgodnie z algorytmem zastosowanym na rok 2001 finansowy standard wynosi około 2122 zł.    W rozporządzeniu przyjęto, że w roku 2001 wynikowa kwota subwencji na zadania szkolne na ucznia dla danej jednostki samorządu terytorialnego nie może być mniejsza niż 104% ani większa niż 112% kwoty subwencji na ucznia na zadania szkolne w roku bazowym. Kwota subwencji na zadania pozaszkolne dla powiatu i województwa samorządowego nie może być mniejsza niż 101% ani większa niż 112% analogicznej kwoty roku bazowego.    Pragnę poinformować pana marszałka, że po raz pierwszy wprowadzono algorytmiczne naliczanie subwencji oświatowej dla tzw. biednych jednostek samorządu terytorialnego. Jednostki samorządu terytorialnego, które otrzymują subwencję wyrównawczą (przy dochodzie na 1 mieszkańca stanowi powyżej 60% do 85% średniego dochodu na mieszkańca liczonego dla potrzeb subwencji wyrównawczej lub dla gmin, w których dochód na jednego mieszkańca stanowi 60% i mniej średniego dochodu na mieszkańca kraju). Jest to wskaźnik używany przez Ministerstwo Finansów, łatwy do wprowadzenia w subwencji oświatowej. Jednostki samorządu terytorialnego znają już ten wskaźnik i przyjmują przy ocenie tzw. biedy.    Zgodnie z art. 35 ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego w latach 1999-2001 (DzU nr 150, poz. 983, z późn. zm.) w algorytmie uwzględniono stopnie awansu zawodowego nauczycieli. Wprowadzenie tej wagi określa preferencje właściwej (hipotetycznie) proporcji nauczycieli mianowanych i dyplomowanych w ogólnej liczbie nauczycieli. Waga ta jest kalkulowana według stosunku sumy etatów nauczycieli mianowanych i dyplomowanych do sumy etatów nauczycieli zatrudnionych ogółem w jednostce samorządu terytorialnego na podstawie liczby etatów nauczycielskich podanych przez poszczególne jednostki samorządu terytorialnego w sprawozdaniu statystycznym EN-3 o stanie zatrudnienia nauczycieli w dniu 10 września 2000 r.    Ponadto w algorytmie podziału części oświatowej subwencji ogólnej pomiędzy jednostki samorządu terytorialnego na 2001 r. wprowadzono również nowy sposób naliczania dodatku na dofinansowanie wydatków związanych z racjonalizacją szkół podstawowych i gimnazjów oraz nowe wagi dotyczące restrukturyzacji sieci szkolnej, które dostosowane są do liczby dzieci uprawnionych do dowożenia (ta waga obejmuje wyłącznie środki na dofinansowanie zwiększonych wydatków w zakresie dowozu uczniów do szkół wynikających z racjonalizacji sieci szkolnej).    Uprzejmie informuję, że w istniejących uwarunkowaniach ekonomicznych związanych z finansowaniem z budżetu państwa zadań oświatowych ważne znaczenie ma wyodrębniona z subwencji 1% rezerwa ustawowa. Pozwoli ona na korektę subwencji tym jednostkom samorządu terytorialnego, które na podstawie obiektywnie uzasadnionych przesłanek będą wymagały wsparcia w dostosowaniu do nowych warunków finansowania. W ramach tej rezerwy będą dokonywane także ewentualne korekty błędów statystycznych oraz wzrost od 1 września br. zadań edukacyjnych.    Pragnę poinformować pana marszałka, iż środki na dofinansowanie inwestycji jako zadania własnego samorządów w zakresie oświaty i wychowania oraz edukacyjnej opieki wychowawczej ujęte zostały w budżetach poszczególnych wojewodów. Zgodnie z art. 44 ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. do czasu podpisania kontraktów wojewódzkich zasady i kryteria podziału środków w tym zakresie ustalane są przez wojewodów po zasięgnięciu opinii samorządu terytorialnego.    Środki niezbędne na wdrożenie przepisów płacowych wynikających z Karty nauczyciela dla nauczycieli poszczególnych stopni awansu zawodowego (kwota 14 087 810 013 zł) zaangażowały łącznie 73% środków subwencji oświatowej. Jest to zgodne z przyjętym standardem w tym zakresie. Projekt ustawy wraz z kalkulacjami przewidującymi wskaźniki wzrostu był przedłożony do konsultacji międzyresortowych, następnie przyjęty przez rząd i parlament Rzeczypospolitej Polskiej. Ponadto na przestrzeni całego 1999 r. przyjęte rozwiązania płacowe były poddane szczególnemu trybowi konsultacji w ramach powołanego Zespołu do opracowania strategii finansowania wynagrodzeń w oświacie z uwzględnieniem skutków wynikających z nowelizacji ustawy Karta nauczyciela, w którym uczestniczyli przedstawiciele wszystkich samorządów, związków zawodowych oraz publicznych i niepublicznych organizacji oświatowych. Mimo to wysokość przeciętnego wynagrodzenia ukształtowała się na poziomie nieco wyższym, tj. 1880 zł, niż zakładano, tj. 1688 zł.    Podstawę prawną dla gwarantowania przez budżet państwa środków na wynagrodzenia nauczycieli stanowi przepis art. 5a ust. 3 ustawy o systemie oświaty z dnia 7 września 1991 r. (DzU z 1996 r. nr 67, poz. 329, z późn. zm.). Zgodnie z tym przepisem środki niezbędne na realizację zadań oświatowych, w tym na wynagrodzenia nauczycieli, zagwarantowane są w dochodach jednostek samorządu terytorialnego.    O wysokości niezbędnych środków na wynagrodzenia w części oświatowej subwencji ogólnej przesądza znowelizowana ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta nauczyciela (DzU z 1997 r. nr 56, poz. 357, z późn. zm.), która określając wysokość wynagrodzeń nauczycieli na poszczególnych stopniach awansu zawodowego, jednocześnie w sposób precyzyjny przesądziła o wysokości gwarancji państwa w tym względzie nie tylko w roku 2001, ale i w latach następnych. Jak wynika z art. 30 powyższej ustawy, wysokość wynagrodzenia nauczyciela stażysty, a także nauczycieli pozostałych stopni awansu (w oparciu o system wskaźników), uzależniona jest od kwoty bazowej określanej corocznie w ustawie budżetowej. Zgodnie z art. 30 ust. 8 Karty nauczyciela ustawy środki niezbędne na średnie wynagrodzenia nauczycieli wraz z pochodnymi od wynagrodzeń i odpisami dla nauczycieli poszczególnych stopni awansu zawodowego zatrudnionych zgodnie ze standardami zagwarantowane są przez państwo w dochodach jednostek samorządu terytorialnego, a w przypadku szkół prowadzonych przez właściwych ministrów - w budżetach tych ministrów.    Ze względu na to, iż skutki finansowe realizacji wynagrodzeń w poszczególnych jednostkach samorządu terytorialnego są nie tylko uzależnione od realizowanych zadań oświatowych, ale w znacznej mierze od organizacji oświaty w danej jednostce samorządu terytorialnego, zgodnie z art. 30 ust. 9 przedmiotowej ustawy minister właściwy ds. oświaty i wychowania określi w porozumieniu z zainteresowanymi ministrami, w drodze rozporządzenia, standardy zatrudniania nauczycieli, biorąc pod uwagę liczbę nauczycieli na oddział, liczbę uczniów w oddziale oraz liczbę obowiązkowych zajęć dla uczniów i wychowanków w poszczególnych typach i rodzajach szkół. Przedmiotowe rozporządzenie w sprawie standardów zatrudnienia znajduje się obecnie w końcowej fazie przygotowań i - mam nadzieję - począwszy od stycznia 2002 r., ostatecznie przesądzi o jasnych i czytelnych rozstrzygnięciach w tej kwestii.    Zobowiązania budżetu państwa wobec jednostek samorządu terytorialnego związane z wdrożeniem znowelizowanej Karty nauczyciela w skali całego kraju zamknęły się w 2000 r. ogólną kwotą 1 286 488 935 zł. Do 31 grudnia 2000 r. łącznie przekazano w formie dotacji i subwencji 2748 jednostkom samorządu terytorialnego kwotę 708 285 670 zł, przyjmując jako podstawowe kryterium kondycję finansową poszczególnych gmin, powiatów i samorządów województw. Przekazane środki umożliwiły pełną realizację Karty nauczyciela dla 1939 samorządów. W związku z trudną sytuacją budżetu państwa nie sfinansowano natomiast wszystkich niedoborów występujących w jednostkach samorządu terytorialnego. Do zrealizowania pozostały zobowiązania finansowe wobec 874 jednostek samorządu terytorialnego na kwotę 578 203 265 zł.    Ponadto uprzejmie informuję pana marszałka, iż wysokość kwot niezbędnych na realizację Karty nauczyciela dla poszczególnych jednostek samorządu terytorialnego w 2000 r. została określona na podstawie sporządzonej przez same samorządy ankiety ˝Rozliczenie skutków wdrożenia nowego systemu wynagradzania nauczycieli˝. W kalkulacji uwzględniono: wynagrodzenie zasadnicze, dodatki i wynagrodzenia dodatkowe w wysokościach podanych przez poszczególne jednostki jako łączne wynagrodzenie nauczycieli zatrudnionych w dniu 10 kwietnia 2000 r. w warunkach przed wprowadzeniem Karty nauczyciela oraz w warunkach po wprowadzeniu karty, biorąc pod uwagę założenia algorytmu przyjętego przez Komisję Wspólną Rządu i Samorządu w dniu 25 lipca 2000 r.    Przytoczona w interpelacji pana posła Zbigniewa Janowskiego gmina Włodawa otrzymała w 2000 r. 68 416 zł w ramach części subwencji oświatowej ogólnej (4,01%) i 37 104 zł w formie dotacji z Ministerstwa Finansów. Skutki finansowe wdrożenia Karty nauczyciela określono na podstawie sporządzonej przez gminę Włodawa ankiety z dnia 31 sierpnia 2000 r. i przyjętej dla wszystkich jednostek metodologii naliczania skutków. Natomiast do przekazania dla gminy w bieżącym roku pozostała kwota 142 387 zł.    Jednocześnie pragnę poinformować pana marszałka, iż zapewnienie zwrotu w roku 2001 należnych jednostkom samorządu terytorialnego kwot na pełne sfinansowanie skutków wdrożenia Karty nauczyciela, w tym również kosztów poniesionych przez te jednostki w związku z późniejszym otrzymaniem środków, zostało zawarte w stanowisku komisji z dnia 20 września 2000 r. oraz piśmie ministra finansów z dnia 30 listopada 2000 r. (nr ST3-440-473/2000). W pismach kierowanych do samorządów określono wielkość środków pozostałych jeszcze do przekazania (tj. o wielkości kwoty wyliczonej przez Ministerstwo Edukacji Narodowej na wprowadzenie Karty nauczyciela pomniejszonej o środki ujęte na ten cel w subwencji oświatowej ogólnej na 2000 i środki już przekazane z budżetu państwa) oraz poinformowano, że zwrot należnych środków nastąpi z budżetu państwa w 2001 r. na zasadach określonych w przyjętym dnia 20 września 2000 r. stanowisku Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego.    Środki na realizację Karty nauczyciela w roku 2000 zostały ujęte w rezerwie celowej nr 61 ustawy budżetowej na 2001 r., w której przyjęto 754 633 tys. na realizację zobowiązań z tytułu wdrożenia Karty nauczyciela za 2000 r. wraz z poniesionymi przez jednostki samorządu terytorialnego kosztami.    Sejmowa Komisja Finansów Publicznych w Opinii nr 33 do ministra finansów pozytywnie zaopiniowała zmianę przeznaczenia tej rezerwy. Środki powyższe przesunięte zostały do części oświatowej subwencji ogólnej.    Natomiast wszelkie informacje dotyczące zaciągniętych kredytów (wysokość kredytów, odsetki, koszty obsługi, terminy spłat kredytów, dodatkowe wpływy z tytułu podatku od nieruchomości) były zbierane z jednostek samorządu terytorialnego za pośrednictwem regionalnych izb obrachunkowych.    Ponadto pragnę poinformować pana marszałka, że wystąpienie znaczących niedoborów środków na wdrożenie Karty nauczyciela w jednostkach samorządu terytorialnego stało się również podstawą zmiany przepisów art. 30 ust. 5 ustawy Karta nauczyciela. Przyjęta w art. 1 ustawy z dnia 22 grudnia 2000 r. o zmianie ustawy Karta nauczyciela, ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi skarbu państwa, ustawy o oznaczaniu wyrobów znakami skarbowymi akcyzy, ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu oraz o zmianie niektórych innych ustaw związanych z funkcjonowaniem administracji publicznej (DzU nr 122, poz. 1323) zmiana do art. 30 ust. 5 pkt 1 Karty nauczyciela (w zakresie konieczności stanowienia wysokości minimalnego wynagrodzenia zasadniczego na poziomie 75% przeciętnego wynagrodzenia nauczyciela ogółem na poszczególnych stopniach awansu zawodowego) pozwoli wyeliminować jedną z podstawowych przyczyn wystąpienia niedoborów oraz zbilansować w drugim roku wdrażania systemu wysokość planowanych nakładów na ten cel.    Przedkładając powyższe informacje, pragnę jednocześnie przeprosić za opóźnienie wynikłe w udzielaniu odpowiedzi.    Z wyrazami szacunku    Podsekretarz stanu    Lech Sprawka    Warszawa, dnia 10 kwietnia 2001 r.