Debaty sejmoweXI Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie skutków i znaczenia interwencyjnego skupu zbóż

      Stosownie do pisma pana marszałka (znak: SPS-0202-2825/99 przekazującego interpelację posła Jana Kulasa w sprawie skutków i znaczenia interwencyjnego skupu zbóż, przedkładam odpowiedź na powyższą interpelację.    Nowa forma interwencji państwa na rynku zbóż wprowadzona po raz pierwszy w 1999 r. ukierunkowana została na bezpośrednie wspieranie producentów zbóż (ochronę dochodów) poprzez znaczne zwiększenie zakresu interwencji w porównaniu z latami poprzednimi oraz udzielanie dopłat rolnikom do ceny skupu. Nowy system interwencji na tym rynku ma na celu także stabilizowanie rynku zbóż wyrażające się mniejszymi niż w poprzednich latach wahaniami cen rynkowych w całym sezonie produkcyjnym i kształtowaniem właściwej wysokości cen w poszczególnych okresach sezonu (chodzi o odwrócenie obserwowanego w okresie trzech ostatnich lat zjawiska, gdy ceny zbóż w maju i czerwcu były niższe niż po zbiorach). Wprowadzenie nowego systemu interwencji jest ponadto działaniem w kierunku stopniowego dostosowywania do rozwiązań w UE, gdzie następuje obniżenie cen rynkowych do poziomu cen światowych z jednoczesnym zwiększeniem roli płatności bezpośrednich w kreowaniu dochodów rolniczych.    Zatwierdzony uchwałą nr 54/99 Rady Ministrów z dnia 15 czerwca 1999 r. Roczny program działań interwencyjnych ARR (z późniejszą zmianą uwzględniającą postanowienia uchwały nr 58/99 Rady Ministrów z dnia 27 lipca 1999 r. w sprawie zakupu żyta przez ARR) przewidywał objęcie interwencją do 3,12 mln ton zbóż, w tym 2,5 mln ton pszenicy i 0,62 mln ton żyta. Przebieg skupu był monitorowany zarówno w terenie przez oddziały terenowe ARR i służby wojewodów, jak i na szczeblu centralnym (ARR, Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi). Obserwacja skupu interwencyjnego wskazywała na duże zainteresowanie rolników sprzedażą pszenicy w późniejszym okresie, dającym możliwość uzyskania najwyższej dopłaty, tj. 90 zł/tonę, oraz chęć przedsiębiorców do zawierania umów z agencją na prowadzenie skupu w tym systemie. Odpowiedzią na takie zapotrzebowanie rynku była uchwała Rady Ministrów. podjęta 28 września br., upoważniająca ARR do zwiększenia ilości skupu pszenicy z dopłatami dla producentów, realizowanego w ramach Rocznego programu działań interwencyjnych o 500 tys. ton. Łącznie rządowy program interwencji przewidywał objęcie interwencją w okresie sierpień-październik 3,62 mln ton zbóż, w tym do 3 mln ton pszenicy i do 620 tys. ton żyta. Na realizację tego zadania zarezerwowano środki finansowe dla Agencji Rynku Rolnego, pochodzące z dotacji budżetowej i uzyskanych przez agencję wpływów ze sprzedaży produktów z zapasów - łącznie ok. 380 mln zł oraz dla Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa środki z budżetu w wysokości ok. 40 mln zł na dopłaty do preferencyjnego oprocentowania kredytów na skup zbóż.    Interwencyjny skup zbóż w poszczególnych miesiącach przedstawiał się następująco: Skup pszenicy z dopłatą ARR w tonach Skup żyta z dopłatą ARR w tonach Skup żyta na rzecz ARR w tonach Razem skup interwencyjny w tonach W sierpniu 817 774 34 856 253 933 1 106 563 We wrześniu 622 998 36 075 41 501 700 574 W paŸdzierniku 1 269 466 134 695 33 040 1 437 201 Ogółem sierpień-październik 2 710 238 205 626 328 474 3 244 338    Interwencyjny skup zbóż miał się rozpocząć 1 sierpnia br. Faktycznie rozpoczął się pod koniec pierwszego tygodnia sierpnia, a w końcu pierwszej dekady sierpnia skup z dopłatą realizowało 33 przedsiębiorców w 59 magazynach, którzy zawarli z ARR umowy i otrzymali preferencyjny kredyt na skup. W drugiej dekadzie sierpnia skup interwencyjny prowadziło niespełna 30% podmiotów z 647, które podpisały umowy z agencją. Pozostałe kupowały zboże po cenach rynkowych, niższych od cen minimalnych określonych w programie interwencji, co uniemożliwiło rolnikom otrzymanie dopłaty i było przyczyną niezadowolenia w środowisku rolniczym oraz protestów. Jedną z przyczyn opóźnienia skupu interwencyjnego było przedłużanie się procedur legislacyjnych związanych z koniecznością zmiany dotychczas obowiązujących przepisów (ustawy o dopłatach do oprocentowania kredytów bankowych i rozporządzenia Rady Ministrów określającego wielkość dopłat do oprocentowania kredytów rolniczych), umożliwiającą zastosowanie wyższych preferencji dla podmiotów skupowych.    Poważniejszym powodem była jednak niechęć przedsiębiorców do podejmowania skupu interwencyjnego w wyniku złych doświadczeń z lat ubiegłych, gdy wysokie ceny zbóż w okresie żniw znacznie spadały w późniejszych miesiącach sezonu zamiast rosnąć, a ich przechowywanie przynosiło straty. Innym powodem stosunkowo małej ilości podpisanych umów kredytowych na skup zbóż w pierwszym okresie sierpnia była słaba kondycja finansowa przedsiębiorstw przetwórstwa zbożowego i brak zdolności kredytowej, co powodowało potrzebę udzielania gwarancji przez ARR i wydłużało procedury związane z uzyskaniem kredytów bankowych, a także przyspieszenie bezpośredniego zaangażowania ARR w skup żyta. Problemy powyższe zostały w sierpniu przezwyciężone i ostatecznie w nowej formie interwencji skup zbóż z zastosowaniem bezpośrednich dopłat ARR dla producentów realizowało 676 przedsiębiorców w 983 magazynach oraz 124 przedsiębiorców w 174 magazynach skupowało żyto za środki agencji.    Realizowany program działań interwencyjnych jest ważnym czynnikiem wpływającym na poziom cen zbóż. W sierpniu br. spadek cen zbóż był wyraźnie mniejszy niż w latach poprzednich. Średnia cena skupu pszenicy w sierpniu br. wyniosła 420,5 zł/t i była o 0,2% wyższa niż w lipcu br., podczas gdy w sierpniu 1998 r. obniżyła się w porównaniu do ceny w lipcu o 1,8%. Cena skupu żyta w sierpniu 1999 r. wynosiła 298,8 zł/t i była o 16,2% wyższa od ceny w lipcu, natomiast w 1998 r. cena w sierpniu była o 2,9% niższa niż w lipcu. We wrześniu - drugim miesiącu realizacji skupu interwencyjnego zbóż - pszenica była o 2,9% (432,7 zł/t) droższa niż w sierpniu, a żyto o 1,5% (303,4 zł/t). W październiku za pszenicę w skupie płacono o 1,9% (441,0 zł/t) więcej niż we wrześniu, a za żyto o 2% (309,6 zł/t) więcej niż we wrześniu br.    Duży zakres zrealizowanego skupu interwencyjnego zbóż, stanowiący ponad połowę ilości zbóż zużywanych na przemiał, oraz obowiązująca w ramach interwencji cena minimalna (450 zł/t pszenicy i 320 zł/t żyta) miały istotny wpływ na stabilizację skupu wolnorynkowego, a zwłaszcza ceny uzyskiwane za zboża przez rolników. Obserwacja dotychczasowego rozwoju cen zbóż na rynku, jak i prognozy wskazują, że w obecnym sezonie przywrócone zostaną właściwe relacje cen zbóż w obrocie rynkowych w poszczególnych miesiącach. Aktualnie ceny wykazują umiarkowaną tendencję wzrostową - pszenica konsumpcyjna w I połowie listopada kosztowała na giełdach ok. 470 zł/t, a w II połowie listopada średnio 490 zł/t, za pszenicę paszową płacono 420-450 zł/t, ceny żyta oscylowały w granicach 320-380 zł/t. Według prognoz, przeciętne ceny skupu zbóż do końca II kwartału 2000 r. ukształtują się na poziomie:    - w marcu: 460-490 zł/t pszenica i 310-330 zł/t żyto,    - w czerwcu: 480-520 zł/t pszenica i 320-340 zł/t żyto,    i będą to ceny opłacalne dla wszystkich uczestników rynku zbożowego uczestniczących w obrocie.    Nowy system interwencji na rynku zbóż został pozytywnie oceniony przez rolników, gdyż ogólna zapłata (cena minimalna + dopłata), jaką otrzymywali za zboże sprzedane w ramach interwencji była satysfakcjonująca. Również przedsiębiorstwa skupowe przekonują się do tej formy skupu. Biorąc pod uwagę cele interwencji, o których mowa w początkowej części odpowiedzi, należy stwierdzić, że nowy system się sprawdził i będzie kontynuowany w roku przyszłym. Należy go oczywiście doskonalić, wykorzystując doświadczenia tegoroczne.    W celu utrzymania stabilizacji na rynku zbóż i zapewnienia ekonomicznych warunków funkcjonowania przetwórstwa młynarskiego, wysokość cen minimalnych powinna wynikać z sytuacji rynkowej, natomiast dochody producentów zbóż powinny być regulowane wysokością dopłat do cen.    Odpowiadając na pytanie pana posła dotyczące ewentualnych działań resortu na rzecz eksportu nadwyżek rynkowych zbóż, uprzejmie informuję, że produkcja zbóż w Polsce w 1999 r. wyniosła wg szacunku GUS 25,6-25,9 mln ton, tj. o 1,3 do 1,6 mln ton (o 4,6-5,7%) mniej niż w 1998 r. Uwzględniając zapasy początkowe w wysokości 3,2 mln ton, zasoby zbóż ze źródeł krajowych w sezonie 1999/2000 wyniosą 29 mln ton. Zasoby te są około 5-6% niższe niż w sezonie poprzednim. Do ich spadku doszło w następstwie mniejszych zbiorów i redukcji zapasów początkowych (o 11%). Zmalały zarówno zapasy pszenicy konsumpcyjnej jak i zbóż pastewnych.    Krajowe zużycie zbóż w bieżącym sezonie oceniane jest na 27,2 mln ton. Ocenia się, że dla utrzymania na bezpiecznym poziomie zapasów w sezonie 1999/2000 niezbędny będzie import w wysokości około 0,6 mln ton, w tym ok. 0,4 mln ton pszenicy. Przy tych uwarunkowaniach znacznemu zmniejszeniu mogą ulec zapasy końcowe (o prawie 36%) do około 2 mln ton. Takie zmniejszenie zapasów oznaczać będzie, że wystarczą one najwyżej na pokrycie miesięcznego zapotrzebowania.    Nie występuje zatem problem nadwyżki zapasów zbóż.    Z poważaniem    Podsekretarz stanu    Andrzej Łuszczewski    Warszawa, dnia 6 grudnia 1999 r.